Contact | Disclaimer    
1. Inleiding

Met enige regelmaat vragen partijen aan de rechter een oordeel over de vraag ůf hun langdurige zakelijke samenwerking kan worden beŽindigd en ůf dan een schadevergoedingsplicht ontstaat. In de jurisprudentie wordt dit het ďleerstuk van de beŽindiging van duurovereenkomstenĒ genoemd.

2. Wat is een duurovereenkomst?

Een duurovereenkomst is een al dan niet schriftelijk vastgelegde overeenkomst waarbij partijen stelselmatig gedurende een langere periode een dezelfde soort overeenkomst uitvoeren. Het meest voorkomende voorbeeld is een distributieovereenkomst (herhaaldelijke leverings- en betaalverplichting op grond van herhaaldelijke koopovereenkomsten). Duurovereenkomsten zijn niet in de Nederlandse wet geregeld. De regels omtrent opzegging van duurovereenkomsten worden door de rechter afgeleid uit eerdere jurisprudentie, uit de vakliteratuur en uit het algemeen verbintenissenrecht (waarbij redelijkheid en billijk een grote rol speelt). Uit voorgaande bronnen kunnen de volgende stelregels omtrent opzegging van duurovereenkomsten worden vastgesteld:

Stelregel 1. Duurovereenkomsten mogen worden opgezegd,
Uit de jurisprudentie en literatuur volgt dat duurovereenkomsten in principe mogen worden opgezegd.

mits gebaseerd op correcte opzeggronden.
Nuancering op eerdere rechtspraak: HR 3 december 1999, Latour/de Bruijn, ďook indien uit de aard van een specifieke distributieovereenkomst zou volgen dat zij in beginsel zonder meer opzegbaar is, kunnen de eisen van redelijkheid en billijkheid in verband met de concrete omstandigheden van het geval meebrengen dat opzegging slechts tot beŽindiging van de overeenkomst leidt indien een voldoende zwaarwegende grond voor opzegging bestaat.Ē Echter, na de uitspraak in Latour/De Bruijn zijn er twee uitspraken van lagere gerechten gewezen die toch weer uitgaan van de zonder meer opzegbaarheid van duurovereenkomsten. De zonder meer opzegbaarheid laat overigens onverlet dat de opzegging wťl op rechtmatige gronden en met hantering van een redelijke opzegtermijn dient te geschieden. Gebeurt dit laatste niet dan is de opzeggende partij gehouden tot schadevergoeding.

Stelregel 2. De te hanteren opzegtermijn wordt bepaald door de redelijkheid en billijkheid.
Naast een voldoende zwaarwegende opzeggrond dient ook een redelijke opzegtermijn in acht te worden genomen. Hoe lang de opzegtermijn dient te zijn, wordt bepaald door de volgende feiten en omstandigheden van het geval:
1. de duur van de relatie
2. de inhoud van de overeenkomst (zijn er opzegtermijnen overeengekomen?)
3. de aard van de relatie (bijv. werken op een voorraadbasis, welke voorraad onverkoopbaar wordt of exclusiviteit)
4. de reden van beŽindiging van de relatie (gedrag opgezegde of willekeur?)
5. de investeringen die gedaan zijn door de opgezegde en die niet meer kunnen worden terugverdiend
6. de gevolgen van de opzegging voor de continuÔteit van het bedrijf van opgezegde (omzetafhankelijkheid, afvloeien personeel)
7. de tijdsduur die opgezegde nodig heeft om zonder kapitaalverlies de aanpassing aan de nieuwe situatie te realiseren

Voor de gevallen waarbij geen opzegmogelijkheid of opzegtermijn is overeengekomen, volgen uit de literatuur nogal uiteenlopende meningen omtrent de opzegtermijn. Diverse schrijvers vinden dat de opzegtermijn in beginsel maximaal zes maanden is. Andere schrijvers relateren de opzegtermijn aan de duur van de overeenkomst. Bijvoorbeeld:
ē looptijd van de overeenkomst < twee jaar = opzegtermijn drie maanden;
ē looptijd van de overeenkomst twee - vier jaar = opzegtermijn zes maanden;
ē looptijd van de overeenkomst vier Ė tien jaar = opzegtermijn acht - twaalf maanden;
ē looptijd van de overeenkomst > tien jaar = opzegtermijn ťťn ŗ twee jaar, maar maximaal drie jaar.

Stelregel 3. Bij opzegging met een redelijk opzegtermijn ontstaat geen recht op schadevergoeding, tenzij.
In principe compenseert de opzegtermijn de gedane investeringen en biedt het de opgezegde voldoende tijd om de continuÔteit van het bedrijf te waarborgen. In principe wordt in de rechtspraak geen schadevergoeding toegekend indien de gehanteerde opzegtermijn redelijk is. Echter, ďafhankelijk van de omstandigheden van het geval kunnen ondanks de redelijke duur van de opzegtermijn de eisen van redelijkheid en billijkheid nopen tot toekenning van een schadevergoedingĒ (HR 21 juni 1991, Borka/Mattel).

Stelregel 4. Opzegging als zodanig is niet onrechtmatig. Opzegging zonder redelijk opzegtermijn is wťl onrechtmatig en leidt tot een aanspraak op schadevergoeding. Opzegging zonder aanvullende vergoeding van schade indien daar een bijzonder reden voor is, is ook onrechtmatig.
In de rechtspraak wordt wťl een schadevergoeding toegekend indien de gehanteerde opzegtermijn niet redelijk is of helemaal niet is gehanteerd.

3. Conclusie

Uit de volgende jurisprudentie dat de vaststelling van een opzegtermijn of toekenning van schadevergoeding sterk afhankelijk is van de omstandigheden van het geval.

Uit de jurisprudentie blijkt dat de volgende kosten voor schadevergoeding in aanmerking komen:
ē investeringskosten gedaan op verzoek van opzegger; en
ē misgelopen omzet gedurende de eigenlijke duur van opzegtermijn.

TIP
Indien u voornemens bent om een langdurige samenwerking te beŽindigen, dan doet u er goed aan om een redelijke opzegtermijn in acht te nemen.

TIP
Indien een partij een langdurige samenwerking met uw bedrijf gaat beŽindigen zonder in achtneming van een redelijke opzegtermijn of in strijd met de inhoud van de overeenkomst, dan doet u er goed aan om uw bewijs te verzamelen van een aantal zaken. Met dit bewijs kunt u in een eventuele procedure aantonen dat u recht heeft op een toewijzing van een vordering tot schadevergoeding wegens onrechtmatige opzegging van een duurovereenkomst. Deze zaken zijn:
a. Bewijs van de omvang van de duurrelatie
b. Bewijs van aard van de overeenkomst: exclusief of gedeeltelijk exclusief. Dit is bepalend voor de omzetafhankelijkheid en om aan te kunnen tonen dat de leverancier echt opgezegd en niet slechts gebruik maakt van zijn mogelijkheid om ook anderen te beleveren.
c. Bewijs van behaalde omzet uit duurovereenkomst gedurende voorgaande 3 jaren
d. Bewijs van gedane investeringen
e. Bewijs van reden om investeringen te doen
f. Bewijs van de lengte van de periode waarin investeringen kunnen worden terugverdiend
g. Bewijs van bijkomende schade
h. Gemotiveerde en met stukken onderbouwde betwisting van alle mogelijke betwistingen van wederpartij omtrent hoogte/wijze van berekening/relevante deel van de bedrijfsomzet
Bestuurdersaansprakelijkheid
Interne en externe aansprakelijkheid
Bankkrediet
Opzegbaarheid van bankkrediet
Duurovereenkomst/Zakelijke samenwerking
De spelregels voor beŽindiging
Wettelijk spamverbod
Per 1 oktober 2009